«Μεταξύ ξίφους και πένας. Ο στρατιώτης ποιητής Γεώργιος Χ. Ζαλοκώστας». Εκδοτικός οίκος Κ. @ Μ. Σταμούλη και Σύνδεσμος Συρρακιωτών Πρέβεζας, Στήριξη: ΔΗΜΟΣ ΒΟΡΕΙΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ- ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΥΡΡΑΚΟΥ, Θεσσαλονίκη 2026.
Ένας νέος τόμος κυκλοφόρησε για το έργο του Συρρακιώτη ποιητή, κριτικού και αγωνιστή στην Επανάσταση του 1821, του Γεωργίου Χ. Ζαλοκώστα που έχει ως κορμό το συνέδριο που έγινε στην Πρέβεζα το 2025 από τον Σύνδεσμο Συρρακιωτών Πρέβεζας. Προστέθηκαν κάποια πολύ ενδιαφέροντα κείμενα κι έτσι προέκυψε αυτός ο πολύ ενδιαφέρων τόμος, με τίτλο «Μεταξύ ξίφους και πένας. Ο στρατιώτης ποιητής Γεώργιος Χ. Ζαλοκώστας» (Εκδοτικός οίκος Κ. @ Μ. Σταμούλη και Σύνδεσμος Συρρακιωτών Πρέβεζας, Στήριξη: ΔΗΜΟΣ ΒΟΡΕΙΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ- ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΥΡΡΑΚΟΥ, Θεσσαλονίκη 2026), με επιμέλεια και εισαγωγή από τον Ευάγγελο Αυδίκο (ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας) και τον Κώστα Καραβίδα (Διδάσκοντα στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων).
Γεννημένος το 1805 στο Συρράκο των Ιωαννίνων, την πατρίδα σημαντικών προσώπων της νεοελληνικής ιστορίας και λογοτεχνίας, από τον Ιωάννη Κωλέττη μέχρι τον μεταγενέστερο Κώστα Κρυστάλλη, ο Γεώργιος Χ. Ζαλοκώστας συνδέθηκε βιωματικά με μεγάλα ιστορικά ορόσημα. Όταν ο έμπορος πατέρας του περιέπεσε στη δυσμένεια του Αλή Πασά, το 1814, ο νεαρός Γεώργιος βρέθηκε στο Λιβόρνο και την Πίζα της Ιταλίας, όπου ερχόμενος σε επαφή με την ιταλική γλώσσα και λογοτεχνία ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του.
Στην Ιταλία τον βρήκε η είδηση για την κήρυξη της ελληνικής επανάστασης. Μαζί με τους Αναστάσιο Πολυζωίδη, Γεώργιο Ψύλλα, Γεώργιο Σέκερη και πολλούς Ιταλούς και Γάλλους Φιλέλληνες έφτασε μέσω Μασσαλίας στο Μεσολόγγι τον Ιούλιο του 1821, με το πλοίο που ναύλωσε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Πολέμησε στο πλευρό
του οπλαρχηγού Αναγνώστη Παπασταθόπουλου, ενώ μετά την απελευθέρωση η προσφορά του αναγνωρίστηκε και σταδιοδρόμησε ως αξιωματικός στο οικονομικό σώμα του ελληνικού στρατού.
Βίωσε τον επαναστατικό αναβρασμό με ένταση: μάχιμος, στην πρώτη γραμμή, ξιφήρης, επιζών της πολιορκίας και της εξόδου του Μεσολογγίου. Το εθνεγερτικό πνεύμα και η αίσθηση του θανάτου, που τόσο πολύ χαρακτήρισαν το έργο του, ήταν βιωμένες εμπειρίες για τον ίδιο και όχι απότοκα ενός κούφιου ή «άκαπνου» μεγαλοϊδεατισμού ή της πεισιθάνατης μόδας ενός φθίνοντος ψευδο-ρομαντισμού. Από μια άποψη, όλο το ποιητικό έργο του, που περιλαμβάνει λίγο περισσότερα από εκατό μικρά ή συνθετικά ποιήματα, αποτελεί μια μελέτη θανάτου.
Η κεντρική υπόθεση που συνθέτει τον ανά χείρας τόμο είναι ότι το έργο του Γεωργίου Χ. Ζαλοκώστα αξίζει κριτικής, ιστορικής και φιλολογικής επανεκτίμησης, αν και δεν του λείπουν τα αισθητικά στοιχεία της υπερβολής που έχει επισημάνει η κριτική και ξενίζουν το σύγχρονο ποιητικό αισθητήριο. Το διήμερο Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα «Γεώργιος Ζαλοκώστας: Το ξίφος και ο θρήνος στην ποίησή του» που διεξήχθη στις 5 και 6 Απριλίου 2025 στην Πρέβεζα με πρωτοβουλία του Συνδέσμου Συρρακιωτών Πρέβεζας και με επιστημονικό υπεύθυνο τον Ευάγγελο Αυδίκο, έφερε στο φως νέα στοιχεία για το έργο του. Στο συνέδριο συμμετείχαν είκοσι δύο μελετητές με πρωτότυπες ανακοινώσεις καλύπτοντας ευρύ πεδίο θεματικών.
Ο ανά χείρας τόμος περιλαμβάνει δεκαεννιά κείμενα γύρω από ποικίλες όψεις της ζωής και του έργου του Ζαλοκώστα. Τα περισσότερα από αυτά είναι επεξεργασμένες ανακοινώσεις που παρουσιάστηκαν στο παραπάνω συνέδριο. Δεν πρόκειται ωστόσο για τα πρακτικά του. Ήδη από τον απολογισμό στο κλείσιμο των εργασιών επισημάνθηκε από τους υπογράφοντες αυτήν την εισαγωγή η ανάγκη συμπλήρωσης των πορισμάτων με επιπλέον συμβολές που θα δοκίμαζαν να διερευνήσουν και άλλες, λιγότερο γνωστές όψεις του Συρρακιώτη ποιητή. Αυτό το κενό προσδοκούμε πως έρχεται να καλύψει ο παρών τόμος. Σκοπός του τόμου είναι να επανασυστήσει τον Ζαλοκώστα στο σύγχρονο αναγνωστικό κοινό, πέρα από γραμματολογικές και βιογραφικές κοινοτοπίες, ως έναν πληθωρικό ποιητή- λόγιο του 19ου αιώνα. Η περίπτωσή του είναι ενδεικτική της ανάγκης για συνολική επανεκτίμηση της ποίησης των «ρομαντικών χρόνων» (1830-1880).
Στον τόμο συμμετέχουν με άρθρα τους οι: Αφροδίτη Αθανασοπούλου (Η στιχουργική τέχνη του Γεωργίου Ζαλοκώστα ), Ευάγγελος Αυδίκος («Γεώργιε!… παρήλθε τοιούτος ήδη χρόνος». Η ποιητική συνομιλία του Γ. Ζαλοκώστα και του Κ. Κρυστάλλη με την Επανάσταση του 1821), Λάμπρος Βαρελάς (Γεώργιος Ζαλοκώστας: περιοδικά, εφημερίδες και φιλικός περίγυρος), Θανάσης Γαλανάκης (Ο βορειάς που τ’ αρνάκια παγώνει. Η ποιητική του νεκρού τέκνου), Αλέξης Σ. Ζήρας (Θέσεις και ερμηνευτικές αντιλήψεις του Γ. Χ. Ζαλοκώστα για τη λογοτεχνική θεωρία της εποχής του), Θάλεια Ιερωνυμάκη (Μούσα πολεμοκέλαδος και μούσα αγγελοπρόσωπη. Η ρομαντική μυθοπλαστική ποίηση του Γεωργίου Ζαλοκώστα), Ευάγγελος Καινούργιος («Το σπαθί και η κορώνα»: Η Μεγάλη Ιδέα στην ποίηση του Γ. Ζαλοκώστα), Κώστας Καραβίδας («Φίλε αναγνώστα…». Ο χρονογράφος Ευθύβουλος στο περιοδικό Ευτέρπη (1852-1855) ), Γιώργος Κοκκώνης – Νίκος Ορδουλίδης (Οι περιπέτειες της «Βοσκοπούλας» ), Βασίλης Λέτσιος (Γεώργιος Χ. Ζαλοκώστας: Μεταφράσεις εκ του Γαλλικού ή του Ιταλικού), Κωστούλα Μάκη (Ο «περί θανάτου» λόγος ως ταυτοτικός προσδιορισμός στην ποίηση του Γεωργίου Ζαλοκώστα), Κώστας Μαργώνης (Ο θάνατος στην ποίηση του Γ. Ζαλοκώστα και
στη νουβέλα Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς του Λ. Τολστόι. Μια παράλληλη ανάγνωση),
Δημήτρης Μπαχάρας (Ο Γεώργιος Ζαλοκώστας και η εποχή του), Ευαγγελία Ντούπα (Λογοτεχνικές αναπαραστάσεις του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Τα πατριωτικά ποιήματα του Γεωργίου Ζαλοκώστα), Δέσποινα Παπαστάθη («Ένα δεν είναι φάντασμα, της συμφοράς η αλήθεια». Οι Ελεγείες του Γεωργίου Χ. Ζαλοκώστα), Παναγιώτα Παπατσίμπα (Ο Γ. Χ. Ζαλοκώστας στις ιστορίες της νεοελληνικής
λογοτεχνίας. Μια διαχρονική προσέγγιση), Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (Γιατί τα αρνάκια του Γεωργίου Ζαλοκώστα μας παγώνουν;), Μαριάντζελα Χατζησταματίου (« Το φίλημα» του Γεωργίου Ζαλοκώστα και η σεφαραδίτικη μουσική), Δήμος Χλωπτσιούδης (Η σιωπή του λόγου: ιδιωτικός θρήνος και ρομαντική ελεγεία στην ποίηση του Γεωργίου Ζαλοκώστα).