Τα πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για τη φτώχεια στην Ελλάδα δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη δυσάρεστη στατιστική καταγραφή. Αποτυπώνουν μια κοινωνική πραγματικότητα που γίνεται καθημερινά όλο και πιο πιεστική. Η χώρα μας βρίσκεται πλέον σε χειρότερη θέση από τη Ρουμανία και πλησιάζει τη Βουλγαρία, καταγράφοντας μία από τις πιο αρνητικές επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι που εργάζονται αλλά δεν μπορούν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους, συνταξιούχοι που περιορίζουν ακόμη και αναγκαίες δαπάνες, νέοι που αδυνατούν να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία και οικογένειες που βλέπουν το εισόδημά τους να εξανεμίζεται πριν τελειώσει ο μήνας.
Η εικόνα αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το κυβερνητικό αφήγημα της οικονομικής επιτυχίας. Η αύξηση του ΑΕΠ και οι θετικοί δημοσιονομικοί δείκτες δεν αρκούν για να περιγράψουν την πραγματική κατάσταση μιας κοινωνίας. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς κατανέμεται ο παραγόμενος πλούτος και ποιοι τελικά ωφελούνται από την ανάπτυξη.
Η Άρτα ως χαρακτηριστικό παράδειγμα
Στην Άρτα, οι επιπτώσεις της ακρίβειας και της οικονομικής πίεσης συνδέονται με βαθύτερα, διαχρονικά προβλήματα της περιφέρειας.
Ο πρωτογενής τομέας, βασικός πυλώνας της τοπικής οικονομίας, αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες. Οι παραγωγοί εσπεριδοειδών και ακτινιδίων επιβαρύνονται από το κόστος ενέργειας, άρδευσης, εφοδίων και μεταφορών, ενώ συχνά οι τιμές παραγωγού απέχουν σημαντικά από εκείνες που πληρώνει ο καταναλωτής.
Αντίστοιχες πιέσεις αντιμετωπίζουν οι κτηνοτρόφοι, ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές, όπου το αυξημένο κόστος παραγωγής συνδυάζεται με τις δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες και υποδομές.
Η κατάσταση αυτή δεν αφορά μόνο τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους. Επηρεάζει συνολικά την οικονομική ζωή της Άρτας. Όταν περιορίζεται το αγροτικό εισόδημα, μειώνεται η κατανάλωση στην τοπική αγορά, δυσκολεύονται οι μικρές επιχειρήσεις και περιορίζονται οι δυνατότητες απασχόλησης.
Ταυτόχρονα, η δημογραφική συρρίκνωση και η απομάκρυνση νέων ανθρώπων από την περιοχή δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο οικονομικής και κοινωνικής υποβάθμισης. Στα ορεινά χωριά των Τζουμέρκων και του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη, η διατήρηση βασικών υπηρεσιών, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και οι μετακινήσεις αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την καθημερινότητα των κατοίκων.
Ακόμη και στην πόλη της Άρτας, η οικονομική πίεση είναι αισθητή. Το κόστος στέγασης, ενέργειας και διατροφής περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα, ενώ η τοπική εμπορική δραστηριότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αγοραστική δυνατότητα των νοικοκυριών.
Η φτώχεια δεν αντιμετωπίζεται μόνο με επιδόματα
Η κυβερνητική πολιτική επιμένει κυρίως σε αποσπασματικές ενισχύσεις, χωρίς να αντιμετωπίζει επαρκώς τις αιτίες που δημιουργούν και αναπαράγουν την οικονομική ανασφάλεια.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας προϋποθέτει ουσιαστική ενίσχυση των πραγματικών εισοδημάτων, περιορισμό της ακρίβειας, προστασία της κατοικίας και ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες.
Σε αυτή την κατεύθυνση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία οι προτάσεις του ΜέΡΑ25 Ενωτική Αριστερά, για δημόσιο έλεγχο της ενέργειας, επανάκτηση της ΔΕΗ, κατάργηση του Χρηματιστηρίου Ενέργειας και ανάκτηση της δημόσιας περιουσίας από το Υπερταμείο.
Πρόκειται για παρεμβάσεις που συνδέονται άμεσα με το κόστος ζωής και παραγωγής. Η πρόσβαση σε προσιτή ενέργεια, για παράδειγμα, δεν αφορά μόνο τον οικογενειακό προϋπολογισμό, αλλά και τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και των μικρών επιχειρήσεων.
Εξίσου αναγκαίες είναι η αύξηση των μισθών και των συντάξεων, η μείωση της έμμεσης φορολογίας στα βασικά αγαθά, η προστασία της πρώτης κατοικίας και η αντιμετώπιση της υπερχρέωσης των νοικοκυριών.
Για περιοχές όπως η Άρτα, οι πολιτικές αυτές χρειάζεται να συνδυαστούν με στοχευμένη στήριξη του πρωτογενούς τομέα, αναβάθμιση των αρδευτικών υποδομών, ενίσχυση της μεταποίησης και ουσιαστική στελέχωση των δημόσιων δομών υγείας και εκπαίδευσης.
Η ενίσχυση του Νοσοκομείου Άρτας, η διατήρηση των υπηρεσιών στην ύπαιθρο και η δημιουργία προϋποθέσεων για σταθερή απασχόληση δεν αποτελούν δευτερεύοντα τοπικά ζητήματα.
Είναι βασικές προϋποθέσεις για να μπορούν οι άνθρωποι να συνεχίσουν να ζουν και να εργάζονται στον τόπο τους.
Η ανάπτυξη πρέπει να αποκτήσει κοινωνικό περιεχόμενο
Τα στοιχεία της Eurostat αναδεικνύουν ένα ουσιαστικό πρόβλημα: η οικονομική μεγέθυνση δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κοινωνική ευημερία.
Όταν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις καθημερινές τους ανάγκες, η συζήτηση για την ανάπτυξη δεν μπορεί να περιορίζεται στους οικονομικούς δείκτες.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας απαιτεί αλλαγή προτεραιοτήτων. Απαιτεί δημόσιες πολιτικές που θα ενισχύουν την εργασία και την παραγωγή, θα περιορίζουν τις κοινωνικές ανισότητες και θα εξασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση στα βασικά αγαθά.
Για την Άρτα και συνολικά την ελληνική περιφέρεια, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ανακοινώνονται νέες επενδύσεις ή χρηματοδοτικά προγράμματα. Είναι να δημιουργούνται πραγματικές συνθήκες οικονομικής ασφάλειας, αξιοπρεπούς διαβίωσης και παραμονής των ανθρώπων στον τόπο τους.
Η φτώχεια δεν είναι μόνο ζήτημα εισοδήματος. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, πολιτικών επιλογών και, τελικά, δημοκρατίας.